Η εξέλιξη της χλωρίδας της Σάμου

(του Γιώργου Φάκα :   http://comperiana.blogspot.com/)

Πριν από 180 εκατομμύρια χρόνια κατά την Ιουρασική περίοδο όλη η περιοχή από το Ιόνιο έως τη Μικρά Ασία ήταν καλυμμένη από θάλασσα. Ενώ πριν από 60 - 40 εκατομμύρια χρόνια περίπου αναδύεται το όρος Κέρκης  από τη θάλασσα σχηματίζοντας τη πρώτη γη της Σάμου. Στην Ολιγόκαινο περίοδο 30-20 εκ. χρόνια πριν συντελούνται κοσμογονικές αναστατώσεις στα έγκατα της Ελληνικής γης και σχηματίζεται η Αιγηίδα και οι Ελληνικές ζώνες. Η Αττικοκυκλαδική ζώνη είναι μια ζώνη που αποτελείται από κρυσταλλοσχιστώδη πετρώματα. Η ζώνη αυτή συνεχίζεται και προς τη Δυτική Ανατολία. Πάνω στη ζώνη  αυτή βρίσκεται και το νησί της Σάμου. Στην περίοδο αυτή ανάγεται η καταγωγή μιας μεγάλης αρωματικής οικογένειας φυτών. Είναι η οικογένεια των χειλανθών ή labiatae (ρίγανη, θυμάρι, λεβάντα, φασκόμηλο, κ.α.) που πολλά είδη της φιλοξενεί και η Σάμος. Την Ολιγόκαινο περίοδο ακολουθεί η Μειόκαινος περίοδος όπου οι συγκρούσεις των πλακών δημιουργούν στο Αιγαίο τα ηφαιστειακά τόξα. Το κλίμα θερμαίνεται και την επιφάνεια της Αιγηίδας καλύπτουν πυκνά δάση, σαβάνες, μεγάλες λιμναίες εκτάσεις και μεγάλα ποτάμια. Η Σάμος το διάστημα αυτό είναι ενωμένη με την Ανατολία. Η βλάστηση περιλάμβανε κυρίως κωνοφόρα όπως γιγάντιες σεκόιες , οι κυπαρισσίδες, οι πευκίδες, αλλά και βελανιδιές, καρυδιές, δαφνίδες, φτέρες, κανελόδενδρα, λεύκες, σκλήθρα, φοινικόδενδρα και πολλά άλλα είδη. Στο χερσαίο αυτό χώρο έζησαν κατά καιρούς πάρα πολλά είδη ζώων, προβοσκιδωτών, όπως ελέφαντες και δεινοθήρια, σαρκοφάγα, αντιλόπες, γαζέλες, μικρόσωμα ελάφια, ιπποπόταμοι, ρινόκεροι, ιππάρια, τρωκτικά, πουλιά και ερπετά.   Πρίν 6-2 εκ. χρόνια με τη διάσπαση της Αιγηίδας στον Ελληνικό χώρο σχηματίζονται κλειστές θάλασσες, λίμνες, διάφοροι χερσόνησοι, μικρά και μεγάλα νησιά. Στη περίοδο αυτή ανάγεται η καταγωγή της χλωρίδας της Σάμου εικόνα της οποίας βλέπουμε και σήμερα. Επικρατούσαν τότε σκληρόφυλλα δένδρα και θάμνοι μεσογειακού τύπου όπως οι τσικουδιές, οι ελιές, οι χαρουπιές, οι κουμαριές και άλλα. Μετά τη Μειόκαινο περίοδο ακολουθεί η Πλειόκαινος εποχή η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το νησί. Λόγω των ριζικών κλιματικών και υδρογραφικών αλλαγών σιγά σιγά μια στεππική χλωρίδα εξαπλώνεται κυρίως στα ορεινά του νησιού. Κάποια είδη από εκείνη την μακρινή εποχή με ασιατική κυρίως προέλευση συναντάμε ακόμα και στον Κέρκη όπως το Λεμονοχόρτι, τους αστραγάλους, τις αγριοκερασιές κ.α. Ακολουθεί η Πλειστόκαινος εποχή που διαρκεί περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια και τελειώνει στο 10000 π.χ. περίπου. Η Σάμος πλέον εντάσσεται στην ανατολική χλωριδική περιοχή του Αιγαίου και συνδέεται στενά με τις χλωρίδες της δυτικής και κεντρικής Ανατολίας. Με τις 4 εποχές παγετώνων παρατηρείται μετανάστευση ειδών προς τα νότια. Η στάθμη της θάλασσας αυξομειώνεται από 100 - 200 μέτρα και η Σάμος ξεκόβει τελειωτικά από τις δυτικές και βόρειες στεριές. Τέλος ακολουθεί η Ολόκαινος περίοδος από το 9000 π.χ. έως σήμερα. Οι πάγοι αρχίζουν να λιώνουν και το κλίμα γίνεται πιο ήπιο. Η στάθμη της θάλασσας ανυψώνεται κατά 100 με 200 μέτρα. Το Αιγαίο αποκτά σχεδόν τη σημερινή του μορφή και χαρακτηρίζεται από θερμές κλιματολογικές συνθήκες, ευνοϊκές για μόνιμη εγκατάσταση. Η οποία με τη σειρά της θα φέρει στο νησί και πολλά είδη φυτών που ονομάζονται ανθρωποχώρα. Διαφορές παρατηρούνται μόνο στην πορεία των ακτογραμμών, ως συνέπεια των αυξομειώσεις της στάθμης της θάλασσας και σεισμικών φαινόμενων κατά τις τελευταίες χιλιετίες. Η Σάμος παίρνει τη μορφή που βλέπουμε σήμερα 6000 χρόνια π.χ. περίπου.

Στη Σάμο υπάρχουν 102 οικογένειες φυτών.

Οι πιο πολυπληθείς  είναι:

1.Ψυχανθή (LEGUMINASAE)

2.Σύνθετα(COMPOSITAE)

3.Αγρωστώδη (POACAE ή GRAMINAE)

4.Ορχιδέες (ORCHIDACEAE)

5.Χειλανθή(LABIATAE)

6.Καριο (CARYOPHYLLACEAE)

7.Σταυρανθή (CRUCIFERAE)

Το Σύνολο των ειδών και των υποειδών της Σάμου είναι περίπου 1500 . Η Ελλάδα με 5500 είδη φυτών κατέχει στην Ευρώπη μετά την Ισπανία την δεύτερη θέση.

Εν κατακλείδι, δεν έχει γίνει επίσημη καταγραφή της χλωρίδας σήμερα και υπάρχει άγνοια του φυσικού πλούτου. Οι πυρκαγιές αλλάζουν τη μορφή  της βλάστησης και τα είδη της χλωρίδας. Οι διανοίξεις δρόμων και η οικοδομική δραστηριότητα καταστρέφουν ακόμα περισσότερο το βεβαρημένο οικοσύστημα. Η απότομη αλλαγή του περιβάλλοντος χώρου έχει άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα μας. Κλιματικές αλλαγές, οικονομικές επιπτώσεις, ψυχολογικές επιπτώσεις. Ποτέ έως σήμερα στον πλανήτη, εκτός ίσως από την Ιουρασική εποχή, δεν υπήρξε είδος που να μπορεί με τέτοια ορμή και αποτελεσματικότητα να επεμβαίνει στη φυσική επιλογή των άλλων ειδών. Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΔΙΚΗ ΜΑΣ.